Instytut Pamięci Narodowej - Bydgoszcz

https://bydgoszcz.ipn.gov.pl/byd/aktualnosci/202609,5-rocznica-smierci-gen-Zbigniewa-Nowka-Torun-17-czerwca-2024.html
27.02.2026, 16:48

5. rocznica śmierci gen. Zbigniewa Nowka – Toruń, 17 czerwca 2024

17 czerwca 2024 obchodzimy 5. rocznicę śmierci wybitnego działacza opozycji antykomunistycznej, jedenego z bohaterów Sierpnia ’80 i narodzin Solidarności, lidera NZS na UMK, zaangażowanego miłośnika historii, wielkiego przyjaciela IPN Zbigniewa Noska.

17.06.2024

W piątą rocznicę śmierci generała w Toruniu przed sesją sejmiku województwa kujawsko-pomorskiego członkowie zarządu województwa, radni, historycy, członkowie rodziny oraz przedstawiciele IPN na czele z prof. Wojciechem Polakiem wspominali tą wybitną postać. W uroczystościach oprócz członka Kolegium IPN prof. Wojciecha Polaka udział wzięła Edyta Cisewska Naczelnik bydgoskiej delegatury IPN oraz prof. Mirosław Golon.

Podczas spotkania, została zaprezentowana okolicznościowa wystawa poświęcona postaci gen. Zbigniewa Nowka.


- Zbyszek był dyszek człowiekiem wolności, miał w życiu zasady - mówiła wdowa po generale, Anna Nowek.

Dla niego patriotyzm to była rzecz bardzo ważna. Od młodych lat interesował się historią, w związku z tym wiedział, że historia, która jest uczona w szkole jest zakłamana. Dlatego postanowił zrobić coś więcej, niż tylko nie zgadzać się, gdzieś w cichości ducha.

Następnie odbyła się msza św. w intencji gen. Zbigniewa Nowka, a na koniec zgromadzeni goście złożyli kwiaty na grobie Generała.

***

Zbigniew Nowek, w czerwcu 1980 r. był współzałożycielem niezależnego gdańskiego Wydawnictwa „Alternatywy”, w którym w sierpniu 1980 r. wydrukowano 8 tys. ulotek WZZ Wybrzeża w obronie zwolnionej z pracy Anny Walentynowicz, co przyczyniło się do rozpoczęcia strajku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina.

We wrześniu 1980 r. został przewodniczącym Tymczasowego Komitetu Założycielskiego Niezależnego Zrzeszenia Studentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W okresie od lutego do września 1981 r. pełnił funkcję przewodniczącego  Zarządu Uczelnianego NZS. W lutym 1981 r. został organizatorem i uczestnikiem  strajku  na UMK o rejestrację NZS, pełniącym funkcję przewodniczącego Komitetu Strajkowego. Był współzałożycielem, redaktorem, autorem oraz drukarzem pism studenckich takich jak: „Immunitet” i „Informator NZS UMK” oraz Wydawnictwa NZS.

W październiku 1980 r. był też współorganizatorem biblioteki wydawnictw niezależnych NZS. W 1981 r. został członkiem Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania Polityczne w Toruniu.

Od dnia 13 grudnia 1981 r. wobec pozostawania w ukryciu, był  poszukiwany przez organa bezpieczeństwa państwa listem gończym. W dniu 27 grudnia 1981 r. został umieszczony na liście osób przewidzianych do internowania w trybie nadzwyczajnym.

W okresie od 13 grudnia 1981 r. do 1984 r. był współorganizatorem podziemnej poligrafii w Regionie Gdańskim w ramach Wydawnictwa „Alternatywy” oraz wydawcą, redaktorem, drukarzem i kolporterem ulotek podziemnej „Solidarności” i NZS  oraz drukarzem nielegalnych pism takich jak: „Solidarność. Pismo Regionu Gdańskiego” „Tygodnik Mazowsze”, „Przegląd Polityczny”. Współorganizował największe akcje ulotkowych w Trójmieście.

Po ujawnieniu w dniu 21 września 1982 r. został drukarzem ulotek strajkowych w Gdańsku. W latach 1983-1985 koordynował działania podziemnego NZS UMK. W związku z prowadzoną działalnością opozycyjną był inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa w latach 1980-1985.

W 1990 rozpoczął pracę w świeżo utworzonym Urzędzie Ochrony Państwa jako przedstawiciel tzw. solidarnościowego naboru – ludzi związanych z solidarnościowym podziemiem, którzy w służbach specjalnych mieli częściowo zrównoważyć wpływy funkcjonariuszy dawnej SB.

Nowek został szefem delegatury UOP w Bydgoszczy. Po wyborach parlamentarnych w 1997 r., wygranych przez AWS, Nowek awansował na funkcję zastępcy szefa UOP, a w lutym 1998 r. został szefem całego Urzędu.

Za jego czasu UOP doprowadził do wydalenia 12 dyplomatów rosyjskich, którzy opuścili nasz kraj w styczniu 2000 roku jako szpiedzy. W 2000 r. w wywiadzie z okazji 10-lecia Urzędu Zbigniew Nowek uznał wykrycie rosyjskiej siatki szpiegowskiej za największy sukces służb specjalnych po 1989 r. UOP za kadencji Nowka dostosował również niektóre procedury (m.in. ustawa o ochronie informacji niejawnych) do standardów NATO.

Po powstaniu Instytutu Pamięci Narodowej Nowek jako szef UOP podpisał z prezesem IPN Leonem Kieresem porozumienie o przekazaniu pierwszych dokumentów.

Generał otrzymał wiele odznaczeń i wyróżnień. W 2007 r. został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Republiki Litewskiej za zasługi na rzecz litewsko-polskich stosunków międzypaństwowych i bezpieczeństwa obu krajów. W 2009 r. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, przez Lecha Kaczyńskiego, za wybitne zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w Polsce