English version
Naczelnik Cisewska zwracała uwagę na to, że niemiecki terror na Pomorzu i Kujawach rozpoczął się od pierwszych dni okupacji we wrześniu 1939 r. Obóz w Smukale istniał w latach 1941–1943 i trafiali do niego mieszkańcy okolic, którzy nie wyrzekli się polskości. Osadzano w nim całe rodziny, w tym niepełnoletnich.
Dr Mateusz Maleszka, pracownik Delegatury IPN w Bydgoszczy, przygotował monografię obozu w Smukale: Niemiecki obóz przesiedleńczy w Smukale (1941-1943), Bydgoszcz-Warszawa 2023. Publikacja opisuje funkcjonowanie i znaczenie niemieckiego obozu przesiedleńczego w Smukale koło Bydgoszczy w latach 1941-1943 jako elementu niemieckiej polityki ludobójczej realizowanej na terenie Pomorza Gdańskiego w czasie II wojny światowej. Jej częścią jest lista imienna 334 osób, które zmarły w obozie.