-
Pamięć i śledztwo. Dolina Śmierci w Bydgoszczy – miejsce masowej eksterminacji Polaków, 29.09.2025 -
Pamięć i śledztwo. Dolina Śmierci w Bydgoszczy – miejsce masowej eksterminacji Polaków, 29.09.2025 -
Pamięć i śledztwo. Dolina Śmierci w Bydgoszczy – miejsce masowej eksterminacji Polaków, 29.09.2025 -
Pamięć i śledztwo. Dolina Śmierci w Bydgoszczy – miejsce masowej eksterminacji Polaków, 29.09.2025
Dolina jako miejsce zbrodni
Dolina Śmierci to symbol jednej z największych tragedii Bydgoszczy i całego regionu. Jesienią 1939 roku na ustronnym terenie między fordońskimi wzgórzami Niemcy dokonywali masowych egzekucji Polaków i Żydów. Ofiarami byli przede wszystkim przedstawiciele inteligencji, urzędnicy, nauczyciele, duchowni, członkowie organizacji patriotycznych, a także osoby, które znalazły się na przygotowanych wcześniej listach proskrypcyjnych.
Egzekucje odbywały się w październiku i listopadzie 1939 r. – w dniach 10, 12, 21, 25 października oraz 1 i 11 listopada. Mordów dokonywali członkowie pomorskiego Selbstschutzu oraz funkcjonariusze Einsatzkommando 16. Ofiary przewożono z miejsc aresztowań, m.in. koszar artylerii lekkiej przy ul. Gdańskiej, a następnie zabijano strzałem w tył głowy lub uderzeniem kolby karabinu. W 1947 roku przeprowadzono ekshumacje, podczas których odnaleziono 306 zwłok – spośród nich udało się zidentyfikować zaledwie 39 osób.
Wśród zamordowanych znaleźli się m.in. dyrektorzy i kierownicy bydgoskich szkół, nauczyciele, księża, prawnicy oraz prezydent miasta Leon Barciszewski. Łączna liczba ofiar zbrodni w Dolinie Śmierci szacowana jest na kilka tysięcy – od 3 do nawet 6 tysięcy osób.
Badania i śledztwo IPN
Dolina Śmierci to nie tylko miejsce pamięci, ale także przedmiot prowadzonych do dziś badań i działań prokuratorskich. Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku prowadzi śledztwo o sygnaturze S 6.2018.Zn, które dotyczy zbrodni przeciwko ludzkości o znamionach ludobójstwa.
Celem postępowania jest wyjaśnienie okoliczności egzekucji, ustalenie nazwisk ofiar i sprawców, a także ewentualne odkrycie nowych miejsc pochówku. W ramach śledztwa:
- przeprowadzono kwerendy archiwalne w Polsce i w Niemczech, uzyskując materiały z archiwów niemieckich,
- zgromadzono i przetłumaczono dokumenty powojennych procesów członków Selbstschutzu i gestapo,
- przebadano fragmenty amunicji i taśmy nabojowe znalezione podczas ekshumacji,
- wykorzystano nowoczesne technologie (analizę powierzchni terenu, system LIDAR, odwierty geodezyjne) do poszukiwania tzw. „dołów śmierci”,
- przesłuchano świadków i osoby posiadające wiedzę o wydarzeniach jesieni 1939 roku.
Śledztwo potwierdza ogrom i planowy charakter zbrodni – celem okupanta było fizyczne wyniszczenie polskiej inteligencji oraz zastraszenie społeczeństwa.
Pamięć i obowiązek
Fordońska Dolina Śmierci pozostaje jednym z najważniejszych miejsc pamięci narodowej w regionie. Co roku odbywają się tu uroczystości z udziałem władz, kombatantów, młodzieży i mieszkańców. To nie tylko hołd oddany ofiarom, ale także przypomnienie, że prawda o niemieckich zbrodniach z lat 1939–1945 wciąż wymaga badań, dokumentacji i upowszechniania.