Ogólnopolska konferencja naukowa „Ludzie Solidarności na wojnie polsko-jaruzelskiej. Obraz postaw, oporu i komunistycznych represji z perspektywy 45 lat od wprowadzenia stanu wojennego”.
Bydgoszcz, 26–27 listopada 2026
Miejsce obrad:
Delegatura IPN w Bydgoszczy, ul. Teskowej 1
Organizatorzy:
Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Bydgoszczy
Centrum Badania Historii „Solidarności” i Oporu Społecznego w PRL UMK w Toruniu
Partnerzy:
NSZZ „Solidarność” Region Bydgoski
NSZZ „Solidarność” Region Toruńsko-Włocławski
Program:
Dzień 1: czwartek, 26 listopada 2026 r.
godz. 9.30 – rozpoczęcie konferencji, przemówienia organizatorów i zaproszonych gości.
PANEL I, GODZ. 10.30–11.50
PROWADZĄCY: DR MAREK SZYMANIAK
1. dr Krzysztof Osiński, (IPN Bydgoszcz), Portret zbiorowy osób internowanych w stanie wojennym z województwa bydgoskiego
2. ks. dr Michał Damazyn (UMK Toruń), Portret zbiorowy osób internowanych w stanie wojennym z województwa włocławskiego
3. dr hab. Elżbieta Wojcieszyk (IPN Poznań), Instytucje i osoby w Wielkopolsce odpowiedzialne za represje wobec ludzi „Solidarności” w stanie wojennym – portret zbiorowy
4. dr Damian Bębnowski (IPN Łódź, UŁ), Polityka gospodarcza w PRL w latach 1981–1983 jako forma represji
Dyskusja: godz. 11.50–12.00
Przerwa kawowa: godz. 12.00–12.10
PANEL II, GODZ. 12.10–13.30
PROWADZĄCY: PROF. DR HAB. WOJCIECH POLAK
1. dr Paweł Fornal (IPN Rzeszów), Zbrodnie komunistyczne i zbrodnie przeciwko ludzkości popełnione w stanie wojennym przez kierownictwo KW MO w Krośnie i próba ich rozliczenia oraz osądzenia po powstaniu IPN
2. dr Artur Kubaj (IPN Szczecin), Represje stanu wojennego wobec działaczy „Solidarności” Służby Zdrowia w Szczecinie. Casus Zbigniewa Kowalewskiego
3. dr Jan Hlebowicz (IPN Gdańsk), Solidarność Młodych – geneza, struktura i działalność konspiracyjnej młodzieżowej organizacji
4. dr Przemysław Ruchlewski (ECS), Długofalowe skutki wprowadzenia stanu wojennego na przykładzie Stoczni Gdańskiej im. Lenina
Dyskusja: godz. 13.30–13.40
Przerwa obiadowa: godz. 13.40–14.30
PANEL III, GODZ. 14.30–15.50
PROWADZĄCY: DR KRZYSZTOF OSIŃSKI
1. dr Marek Szymaniak (IPN Gdańsk), Portret zbiorowy i wybrane przykłady postaw indywidualnych osób przetrzymywanych w stanie wojennym w Wojskowym Obozie Specjalnym w Chełmnie
2. dr Jarosław Neja (IPN Katowice), Wojsko kontra Służba Bezpieczeństwa. Część 1: O strajku w KWK „Bolesław Śmiały” w Łaziskach Górnych jako przykładzie oporu wobec wprowadzenia stanu wojennego
3. dr Przemysław Piątek (IPN Katowice), Wojsko kontra Służba Bezpieczeństwa. Część 2: O zablokowanej sprawie karnej dotyczącej strajku w KWK „Bolesław Śmiały” w Łaziskach Górnych
4. dr hab. Sylwia Galij-Skarbińska (UMK Toruń), „Niepokorny”. Tadeusz Antkowiak – działacz opozycji demokratycznej i strażnik pamięci o wojskowych obozach internowania
Dyskusja: godz. 15.50–16.00
Przerwa kawowa: godz. 16.00–16.10
PANEL IV, GODZ. 16.10–17.30
PROWADZĄCY: MATEUSZ SZŁAPKA
1. prof. dr hab. Wojciech Polak (UMK Toruń), Zbigniew Nowek i jego działalność podziemna w okresie stanu wojennego i latach następnych
2. dr Przemysław Wójtowicz (IPN Bydgoszcz), „Przywódcy na różne czasy”. Jerzy Przybylski i Janusz Bucholc – liderzy grudziądzkiej „Solidarności” przed i po wprowadzeniu stanu wojennego
3. dr Adam Chmielecki (Kaszubsko-Pomorska Szkoła Wyższa), Czesław Nowak – lider portowej „Solidarności” w Gdańsku, więzień polityczny stanu wojennego
4. dr Jakub Kufel (ECS), Internowanie działaczy struktur poziomych PZPR w regionie toruńskim
DZIEŃ 2: PIĄTEK, 27 LISTOPADA 2026.
PANEL I, GODZ. 10.00–11.40
PROWADZĄCA: DR HAB. SYLWIA GALIJ-SKARBIŃSKA
1. dr hab. Sebastian Ligarski, prof. PK (Centrum Solidarności Stocznia w Szczecinie, Politechnika Koszalińska), Będzie kara śmierci. Proces Jedenastki ze Szczecina przed Sądem POW w Bydgoszczy w dniach 29 grudnia 1981 r. – 4 marca 1982 r.
2. dr Marta Marcinkiewicz-Ligarska (IPN Centrala), Przestrzeganie wolności sumienia i wyznania w LWP.
Casus prokuratora wojskowego płk. Eugeniusza Szymali
3. dr Tadeusz Ruzikowski (IPN Warszawa), Robotnik niepodległy. Edward Mizikowski – społecznik, konspirator, więzień polityczny, niepodległościowiec. Przyczynek do biografii
4. dr hab. Piotr Kardela (IPN Gdańsk, APwSz), Redaktor Wiesław Gawinek i skutki wprowadzenia stanu wojennego dla ośrodka radiowo-telewizyjnego w Olsztynie
5. dr Arkadiusz Kazański (IPN Gdańsk), Tzw. II Krajówka w Trójmieście (1982–1983). Organizacja oporu wobec stanu wojennego czy esbecka inspiracja?
Dyskusja: godz. 11.40–11.50
Przerwa kawowa: godz. 11.50–12.00
PANEL II, GODZ. 12.00–13.20
PROWADZĄCY: KS. DR MICHAŁ DAMAZYN
1. ks. dr hab. Grzegorz Sokołowski (Archiwum Archidiecezjalne we Wrocławiu), Solidarność z represjonowanymi w stanie wojennym. Osoby i działalność Arcybiskupiego Komitetu Charytatywnego we Wrocławiu w latach 1982–1983
2. Mateusz Szłapka (IPN Bydgoszcz), Duchowe wsparcie. Opieka duszpasterska nad internowanymi działaczami NSZZ „Solidarność” z regionu bydgoskiego i ich rodzinami
3. ks. dr Paweł Kostrzewski (Instytut Wyższych Studiów Teologicznych w Częstochowie), Troska o represjonowanych i ich rodziny w diecezji częstochowskiej w okresie stanu wojennego (1981–1983)
4. prof. Mirosław Golon (IPN Bydgoszcz, UMK Toruń), Kary za wiarę, niezależność i solidarność. Represje komunistycznego aparatu bezpieczeństwa wobec toruńskiego duchownego ks. Stanisława Kardasza (1936–2025)
Dyskusja: godz. 13.20–13.30
Przerwa obiadowa: godz. 13.30–14.10
PANEL III, GODZ. 14.10–15.50
PROWADZĄCY: DR PRZEMYSŁAW WÓJTOWICZ
1. dr Adam Stefan Lewandowski (IPN Centrala), „Ludzie »Solidarności« z Bydgoszczy nastawieni byli niepodległościowo”. Obraz zbrojnej walki o niepodległość Polski z lat 1914–1921 w bydgoskim drugim obiegu wydawniczym do i po 13 grudnia 1981 r.
2. dr Judyta Bielanowska (ECS), Opór, adaptacja i życie codzienne w ośrodkach internowania dla kobiet na przykładzie doświadczenia i postawy Jolanty Szostek
3. dr n. med. Janusz Mielcarek (Wojewódzki Szpital Zespolony im. L. Rydygiera w Toruniu), Jerzy Matyjek – lekarz społecznik i polityk w okresie stanu wojennego (1981–1983)
4. Elżbieta Jakimek-Zapart (IPN Kraków), Tesa Ujazdowska. Aktorka, działaczka częstochowskiej „Solidarności”, internowana, przymusowa emigrantka
5. Andrzej W. Kaczorowski, Tymczasowa Krajowa Koordynacyjna Grupa Działaczy NSZZ RI „Solidarność” – pierwsza ogólnopolska struktura opozycyjna na wsi w stanie wojennym
Podsumowanie obrad, dyskusja, zakończenie konferencji: ok. godz. 16.00
